To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 6 sie 2010. Od tego czasu dokonano 1 zmianę, która oczekuje na przejrzenie.

Złotoryja
Herb Złotoryi Flaga Złotoryi
Województwo	dolnośląskie
Powiat	złotoryjski
Gmina • rodzaj	Złotoryja miejska
Założono	XII wiek
Prawa miejskie	1211
Burmistrz	Ireneusz Żurawski
Powierzchnia	11,51 km²
Ludność (2009) • liczba • gęstość	16 469 1 431,7 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 76
Kod pocztowy	59-500 do 59-501
Tablice rejestracyjne	Białe (DZL), Czarne (WWL, LGU, LGT)
Położenie na mapie Polski Złotoryja
51°08'N 15°55'E / 51.133, 15.917Na mapach: 51°08'N 15°55'E / 51.133, 15.917
TERC (TERYT)	5020126021
SIMC	0954219
Miasta partnerskie	Mimoń Buczacz Westerburg Pulsnitz
Hasło promocyjne: Stolica Polskiego Złota
Urząd miejski ul. Orląt Lwowskich 1 59-500 Złotoryja
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Ratusz w Złotoryi

Nazwa hasła brzmi Złotoryja. Nie należy go mylić z Złotoria.

Złotoryja (łac. Aureus Mons, niem. Goldberg, daw. Złota Góra) – miasto i gmina w południowo-zachodniej Polsce w województwie dolnośląskim, siedziba powiatu złotoryjskiego, nad rzeką Kaczawą. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa legnickiego.

Według danych z 30 czerwca 2009^[1] miasto liczyło 16 479 mieszkańców.

W średniowieczu ośrodek wydobycia złota, później (do połowy XX wieku) miedzi, obecnie – bazaltu. Ponadto przemysł włókienniczy i papierniczy.

edytuj Środowisko naturalne

Według danych z roku 2008⁶ Złotoryja ma obszar 11,51 km² (485. miejsce w kraju), w tym:

• użytki rolne: 60%
• użytki leśne: 6%

Miasto stanowi 2% powierzchni powiatu.

edytuj Demografia

Struktura demograficzna mieszkańców Złotoryi wg danych z 31 grudnia 2007:¹

Według danych z roku 2002⁶ średni dochód na mieszkańca wynosił 1360,59 zł.

edytuj Historia

Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić/wykonać działania: styl – powinien mieć encyklopedyczną formę. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-03. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Od VIII do X wieku w okolicach dzisiejszej Złotoryi mieszkali przedstawiciele plemienia Trzebowian. Pod koniec XII wieku osiedlili się tu niemieccy górnicy, by wydobywać złoto, od którego Złotoryja wzięła swe wszystkie nazwy: Aurum – łac. złoto, Goldberg, niem. Złota Góra). Prawa miejskie osadzie nadał w roku 1211 książę Henryk I Brodaty (stało się to na zamku w sąsiedniej Rokitnicy), osadzając tu niemieckich kolonistów. Jest to najstarsza udokumentowana lokacja na ziemiach polskich, co pod względem prawnym czyni Złotoryję najstarszym miastem Polski.

Kilkuset górników ze Złotoryi wzięło udział w 1241 w bitwie z Mongołami pod Legnicą, większość z nich zginęła w walce. W 1290 miasto otrzymało prawo mili, było także ośrodkiem handlu soli i sukna. W 1328 Złotoryja wraz z resztą księstwa legnickiego stała się lennem Czech. Najazdy husytów w latach 1427, 1428 i 1431 spowodowały konieczność zbudowania murów obronnych, których znaczne fragmenty wraz z Basztą Kowalską zachowały się do dzisiaj. Na pierwszej mapie Europy z 1467 r. Mikołaj z Kuzy na obszarze Śląska oprócz Wrocławia zaznaczył tylko Złotoryję. W 1497 w mieście panowała epidemia. Aurimontanus zakłożył szkołę miejską w 1504 r.

Pierwsze protestanckie kazanie wygłoszono w Złotoryi w 1522 r. w kościele mariackim. W mieście kilka lat później na bazie szkoły Aurimontanusa powstało gimnazjum łacińskie, którego okres świetności przypada na rektorat Valentina Trozendorfa. Renoma szkoły była tak wielka, że książę Fryderyk II rozważał jej przekształcenie w uniwersytet. Śmierć księcia i pożar miasta w 1554 roku przerwały te plany.

XVI wiek to okres rozwoju gospodarczego Złotoryi. Powstał tu m.in. browar.

Złotoryja przeszła pod panowanie Habsburgów w roku 1526.

Rok 1608 przyniósł miastu powódź, w której zginęło ok. 50 złotoryjan, w roku 1613 pożar zniszczył 571 domów. Miasta nie ominęła także wojna trzydziestoletnia. Wskutek tych wydarzeń w XVII wieku miasto straciło na znaczeniu.

W roku 1742 Złotoryja została włączona do Prus.

26 sierpnia 1813 cofająca się napoleońska Armia Bobru marszałka Macdonalda przegrała niedaleko Złotoryi bitwę z wojskami pruskimi, dowodzonymi przez feldmarszałka Gebharda von Blüchera.

Pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku zbudowano linie kolejowe:

• 15 października 1884 otwarto 1-torową linię do Legnicy (dł. 21,3 km),
• 16 września 1895 otwarto 1-torową linię przez Jerzmanice do Świerzawy (dł. 14,9 km),
• 15 września 1906 otwarto 1–torową linię do Chojnowa (dł. 21,6 km).

Pierwszy telegraf pojawił się w Złotoryi w 1862, pierwszy telefon podłączono w 1900.

W latach dwudziestych XX wieku próbowano ponownie wydobywać złoto w okolicach Złotoryi, bez powodzenia.

5 marca 1933 w wyborach do Reichstagu w okręgu złotoryjskim zwyciężył Narodowo-Socjalistyczna Niemiecka Partia Robotnicza, zdobywając 25% głosów przy 90% frekwencji.

13 lutego 1945 Złotoryję zajęły wojska radzieckie I Frontu Ukraińskiego pod dowództwem marszałka Iwana Koniewa; miasto stało się częścią Polski. Do roku 1949 dotychczasowi mieszkańcy miasta zostali wysiedleni do Niemiec, większość z nich trafia do Solingen w Nadrenii Północnej-Westfalii.

W 1945 roku utworzono w Złotoryi powiat złotoryjski, w którego skład weszły miasta Chojnów, Świerzawa i Złotoryja oraz 6 gmin: Krzywa, Nowy Kościół, Pielgrzymka, Rząśnik, Strupice i Zagrodno.

W pobliskim Wilkowie i Nowym Kościele otwarto kopalnie ruda miedzi (tzw. stare zagłębie), które jednakże zamknięto w latach siedemdziesiątych, z powodu odkrycia lepszej jakości złóż w okolicach Lubina.

Powstały także inne zakłady przemysłowe – fabryka obuwia, kopalnie bazaltu, fabryka bombek choinkowych.

W 1992 roku założone zostało Polskie Bractwo Kopaczy Złota, nawiązujące do tradycji dawnych górników ze Złotoryi, które corocznie organizuje w mieście Mistrzostwa Polski w Płukaniu Złota, a w 2000 – mistrzostwa świata.

Pod koniec lat dziewięćdziesiątych odrestaurowano starówkę, mocno zaniedbaną w okresie PRL.

edytuj Zabytki

• Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
• Kościół św. Jadwigi oraz klasztor są dziełem zakonu franciszkanów, sprowadzonych przez św. Jadwigę w pierwszej połowie XIII w. Oglądamy świątynie po osiemnastowiecznej odbudowie, z barokowym wystrojem fasady i wnętrza. Tuż obok kościoła znajduje się wotywna kapliczka słupowa z końca XV stulecia i XVIII-wieczna statua św. Jana Nepomucena.
• Kościół św. Krzyża (dawniej św. Mikołaja) – położony na wzgórzu, gdzie na przełomie XII w. i XIII w. powstała osada górników złota. Zdobi go okazały, XIV-wieczny portal z misterną dekoracją roślinną. Na zewnętrznych elewacjach zachowały się interesujące epitafia z czasów nowożytnych.
• Baszta Kowalska – jej gotycki hełm zniszczono podczas walk o miasto w czasie wojen napoleońskich. Do dzisiaj zachowały się fragmenty średniowiecznych obwarowań, do których można zaliczyć Basztę Kowalską.

edytuj Turystyka

Kopalnia złota

Widok na Złotoryję z Wilczej Góry

Lista atrakcji turystycznych:

• Baszta Kowalska
• czternastowieczne mury obronne
• Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
• Kościół św. Jadwigi
• Kościół św. Krzyża (dawniej i potocznie: św. Mikołaja)
• Fontanna Delfina
• Fontanna Górników
• Kopalnia Złota "Aurelia"
• Muzeum Złota
• Rezerwat przyrody Wilcza Góra

edytuj Komunikacja i transport

Miasto przecina kilka szereg dróg wojewódzkich:

• droga wojewódzka nr 328 Marciszów-Nowe Miasteczko (Droga do Jeleniej Góry i Chojnowa)
• droga wojewódzka nr 363 Bolesławiec-Ujazd Górny (Droga do Bolesławca i Jawora)
• droga wojewódzka nr 364 Gryfów Śląski-Legnica (Droga do Lwówka Śl. i Legnicy z dojazdem do Autostrady A4)

oraz linii kolejowych:

• 284 Legnica-Zawidów – obecnie eksploatowany jest tylko 1-torowy zelektryfikowany (w 1988) odcinek z Legnicy do stacji Jerzmanice-Zdrój o długości 23,7 km (14 grudnia 2008 ponownie uruchomiono przewozy pasażerskie). Początki linii sięgają 15 października 1884^[2]
• 316 Złotoryja-Rokitki – linia 1-torowa nieprzejezdna (od kwietnia 2004) na całym 29,3 km odcinku. Początki linii sięgają grudnia 1906

edytuj Linie kolejowe towarowe i osobowe

W okolicy Złotoryi znajdują się liczne zakłady zajmujące się wydobyciem surowców mineralnych. W transporcie wykorzystywane są linie:

• 312 Jerzmanice-Zdrój-Marciszów (budowa: 1895-1896)^[3] eksploatowana na 3,24 km odcinku Jerzmanice Zdrój-Krzeniów

– obsługa zakładu PGP w Krzeniowie i Wilkowie

• 342 Jerzmanice-Zdrój-Wilków

– eksploatowana na odcinku 3,5 km, obsługa zakładu PGP na Wilczej Górze

• Bocznica Krzeniów – PGP Bazalt Wilków

– 4 km bocznica zakładu PBP Bazalt

Linie kolejowe osobowe

• 284 Jerzmanice-Zdrój-Wrocław

edytuj Transport publiczny

W mieście istnieje dworzec PKS obsługujący ważne połączenie Sudetów z Morzem Bałtyckim i inne połączenia krajowe, wojewódzkie i lokalne. Do miasta dojeżdżała linia Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego z Legnicy (linia nr 22 Legnica PKP- Złotoryja Szpital), w dniu 1 lipca 2009 linia ta została zlikwidowana^[4].

Do miasta dojeżdżają również pociągi osobowe PKP (linia Wrocław Główny – Jerzmanice Zdrój). W mieście znajduje się postój taksówek przy ul. Krótkiej przy dworcu PKS. W Złotoryi przewozem osób zajmują się również firmy prywatne, które świadczą usługi przewozowe na trasach Złotoryja – Legnica, Wojcieszów – Wrocław i innych.

edytuj Sport

Ze Złotoryi wywodzi się słynna w całej Europie artystyczno-akrobatyczna grupa "Ocelot".

W mieście działa pierwszoligowe Złotoryjskie Towarzystwo Tenisowe. W Złotoryi działa też klub kolarski "Baszta" Złotoryja, którego zawodnicy startują w zawodach nie tylko na Dolnym Śląsku. Klub organizuje wyścigi kolarskie. Złotoryja leży także na trasie wyścigu Tour de Pologne.

W Złotoryi działa też klub piłki nożnej ZKS Górnik Złotoryja, którego zawodnicy reprezentują miasto na Dolnym Śląsku.

Miasto jest także organizatorem Mistrzostw Polski w Płukaniu Złota, organizowało również mistrzostwa świata w tej dyscyplinie.

W Złotoryi funkcjonuje lekkoatletyczny klub sportowy "AURUM", zarejestrowany w Polskim Związku Lekkiej Atletyki. Jego czołowym zawodnikiem odnoszącym sukcesy na zawodach w kraju i za granicą jest Michał Węgrzyn.

W Złotoryi działa klub piłki ręcznej KPR "Gwarek" Złotoryja. Jego zawodnicy reprezentują Złotoryję w lidze dolnośląskiej.

edytuj Obiekty sportowe w Złotoryi

• Stadion Miejski (Piłka Nożna, lekkoatletyka) 3000 miejsc na trybunach – ul. Sportowa
• Hala Sportowa Tęcza (tenis, siatkówka, koszykówka, piłka ręczna, futsal, ponadto siłownia i salon SPA) 102 miejsca na trybunach (w planie 400)-ul. Wilcza
• Hala Sportowa przy Liceum Ogólnokształcącym (siatkówka, koszykówka, piłka ręczna, futsal, akrobatyka) ul. Kolejowa
• Korty Tenisowe – ok. 200 miejsc – ul.M. Konopnickiej
• Strzelnica Sportowa
• Miejski Ośrodek Rekreacji "Pałacyk"(siatkówka plażowa, kajakarstwo, rowery wodne, pływanie) – ul. Sportowa
• Basen Miejski- ul. K.Miarki
• Orlik ( koszkówka, piłka nożna, siatkówka )

edytuj Gospodarka

Miasto znajduje się w podstrefie Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Lista przedsiębiorstw w Złotoryi zatrudniających ponad 600 osób^{potrzebne źródło}:

• Adeo Screen Sp. z o.o.
• Kühnl Polska Sp. z o.o.
• Wilena Sp. z o.o
• Eucoso Sp. z o.o.
• AKsys Polska Sp. z o.o.
• PTB Sp. z o.o.
• Przedsiębiorstwo Górniczo-Produkcyjne "BAZALT" S.A.

Lista przedsiębiorstw w Złotoryi zatrudniających ponad 1000 osób^{potrzebne źródło}:

• Kopalnie Surowców Skalnych SA
• Kopalnia bazaltu Colas Wilcza Góra
• "Vitbis" Sp. z o.o. – producent ozdób choinkowych
• "Siku" – producent zabawek

edytuj Złotoryjanie

• Valentin Trozendorf, rektor Gimnazjum Łacińskiego w Złotoryi (XVI wiek)
• Mariusz Szczygieł, dziennikarz
• Roman Kołtoń, dziennikarz
• Jacek Wyskup, członek duetu akrobatycznego Melkart Ball, zwycięzca programu "Mam Talent"
• Andrzej Chyra, aktor (swoją Złotoryję opisał w miesięczniku Zwierciadło 06/2008)
• Gabriel Fleszar, piosenkarz

edytuj Zobacz też

• Parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Złotoryi
• Parafia św. Jadwigi Śląskiej w Złotoryi
• Parafia św. Józefa Robotnika w Złotoryi
• kalendarium historii Śląska

Przypisy

edytuj Linki zewnętrzne

Zobacz hasło Złotoryja w Wikisłowniku

  Wikimedia Commons ma zbiór multimediów związanych z tematem:
Złotoryja

• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Mapa Złotoryi i okolicy z 1937 r.
• Oficjalna strona miasta
• Zdjęcia Złotoryi i okolic

p • d • e Miasta województwa dolnośląskiego Bardo • Bielawa • Bierutów • Bogatynia • Boguszów-Gorce • Bolesławiec • Bolków • Brzeg Dolny • Bystrzyca Kłodzka • Chocianów • Chojnów • Duszniki-Zdrój • Dzierżoniów • Głogów • Głuszyca • Góra • Gryfów Śląski • Jawor • Jaworzyna Śląska • Jedlina-Zdrój • Jelcz-Laskowice • Jelenia Góra • Kamienna Góra • Karpacz • Kąty Wrocławskie • Kłodzko • Kowary • Kudowa-Zdrój • Lądek-Zdrój • Legnica • Leśna • Lubań • Lubawka • Lubin • Lubomierz • Lwówek Śląski • Mieroszów • Międzybórz • Międzylesie • Milicz • Mirsk • Niemcza • Nowa Ruda • Nowogrodziec • Oborniki Śląskie • Oleśnica • Olszyna • Oława • Piechowice • Pieńsk • Pieszyce • Piława Górna • Polanica-Zdrój • Polkowice • Prochowice • Prusice • Przemków • Radków • Siechnice • Sobótka • Stronie Śląskie • Strzegom • Strzelin • Syców • Szczawno-Zdrój • Szczytna • Szklarska Poręba • Ścinawa • Środa Śląska • Świdnica • Świebodzice • Świeradów-Zdrój • Świerzawa • Trzebnica • Twardogóra • Wałbrzych • Wąsosz • Węgliniec • Wiązów • Wleń • Wojcieszów • Wołów • Wrocław • Zawidów • Ząbkowice Śląskie • Zgorzelec • Ziębice • Złotoryja • Złoty Stok • Żarów • Żmigród

p • d • e Gmina Złotoryja Siedziba gminy: Złotoryja Sołectwa Brennik • Ernestynów • Gierałtowiec • Jerzmanice-Zdrój • Kopacz • Kozów • Leszczyna • Lubiatów • Łaźniki • Nowa Wieś Złotoryjska • Podolany • Prusice • Pyskowice • Rokitnica • Rzymówka • Sępów • Wilków • Wilków Osiedle • Wyskok • Wysocko Miejscowości niesołeckie Czeszków • Kwiatów • Nowa Ziemia

p • d • e Powiat złotoryjski Miasta Świerzawa • Wojcieszów • Złotoryja Gminy miejskie Wojcieszów • Złotoryja Gminy miejsko-wiejskie Świerzawa Gminy wiejskie Pielgrzymka • Zagrodno • Złotoryja